Faecalibacterium prausnitzii en ME/CVS: waarom de virale claim niet standhoudt

Een virale Facebookpost beweerde dat onderzoekers in Leiden een darmbacterie hadden gevonden waarmee de symptomen van ME/CVS grotendeels zouden verdwijnen. Dat zou enorm nieuws zijn. Maar na controle van de wetenschappelijke literatuur houdt de kern van die bewering geen stand.

De korte versie

Dit lijkt wél juist.

Faecalibacterium prausnitzii is een echte darmbacterie. Ze wordt veel onderzocht omdat ze helpt bij de productie van butyraat, een korteketenvetzuur dat in verband wordt gebracht met ondersteuning van de darmbarrière en anti-inflammatoire effecten.

Bij mensen met ME/CVS zijn in grote publicaties uit 2023 inderdaad lagere niveaus gevonden van butyraat-producerende darmbacteriën, waaronder F. prausnitzii.

Wat niet lijkt te bestaan, is de specifieke Leidse studie uit 2024 zoals beschreven in de virale post, de aangekondigde gerichte probiotische behandeling, of het bewijs dat herstel van deze bacterie leidde tot volledige verdwijning van vermoeidheid, cognitieve problemen en inspanningsintolerantie bij de meerderheid van de deelnemers.

Wat de virale post beweerde

De post schreef een doorbraak toe aan het Leiden University Medical Center en aan het tijdschrift Cell Host & Microbe in 2024. Volgens de tekst hadden onderzoekers een specifieke uitgeputte stam van F. prausnitzii gevonden bij ME/CVS, die vervolgens via gerichte probiotische therapie werd hersteld, waarna de meeste proefpersonen volledig herstelden.

Zo’n spectaculaire claim zou een duidelijke wetenschappelijke voetafdruk moeten hebben: auteurs, artikel, DOI, registratie van een klinische proef en communicatie door de instelling zelf.

Die voetafdruk is niet gevonden.

Wat de wetenschap echt zegt over F. prausnitzii

Er zit wel degelijk een echte wetenschappelijke kern onder het verhaal. Waarschijnlijk is dat precies waarom de claim geloofwaardig klonk.

Vaak omschreven als anti-inflammatoir

Een invloedrijk artikel uit 2008 beschreef F. prausnitzii als een anti-inflammatoire commensale bacterie in onderzoek naar de ziekte van Crohn. Later werk suggereerde dat zowel de bacterie zelf als stoffen die zij produceert bepaalde ontstekingsroutes kunnen beïnvloeden.

Verbonden met butyraat

Butyraat is een stof die door sommige darmbacteriën wordt gemaakt wanneer zij voedingsvezels fermenteren. Ze is belangrijk omdat ze darmcellen kan voeden, de darmbarrière kan ondersteunen en bepaalde immuunreacties kan beïnvloeden.

Dat betekent echter niet dat één enkele bacterie een complexe chronische ziekte verklaart. Het betekent dat die bacterie deel kan uitmaken van een belangrijk darmecosysteem.

Belangrijk detail: dit is geen makkelijke klassieke probioticum

Dit punt is cruciaal. F. prausnitzii is zeer gevoelig voor zuurstof. In gewone taal: ze is lastig te kweken, te bewaren, te vervoeren en als standaard probioticum toe te dienen.

Juist daarom oogt het verhaal “we hebben deze bacterie hersteld en de meeste patiënten waren beter” extra verdacht. Het slaat een bekende technische hindernis gewoon over.

Wat serieuze studies echt vonden bij ME/CVS

Twee belangrijke artikelen die op 8 februari 2023 in Cell Host & Microbe verschenen, beschreven veranderingen in het darmmicrobioom bij ME/CVS. Daarbij werden onder meer een verminderde butyraat-producerende capaciteit en lagere niveaus van bacteriën zoals F. prausnitzii gevonden.

In een van die studies hing een lagere hoeveelheid F. prausnitzii ook samen met ernstigere vermoeidheid.

Dat is relevant. Maar het blijft een associatie. Het bewijst niet dat deze bacterie de hoofdoorzaak van ME/CVS is. Het bewijst evenmin dat herstel van deze bacterie de ziekte zou genezen.

Hier ontsporen veel virale gezondheidsclaims: een echte aanwijzing wordt opgeblazen tot een bewezen therapie.

Zou dit toch kunnen helpen bij Long Covid of ME/CVS?

Ja, als onderzoekslijn. Nee, als bewezen genezing.

Bij ME/CVS is het microbioom een serieuze onderzoeksrichting. Een lagere aanwezigheid van butyraat-producerende bacteriën kan relevant zijn voor ontsteking, darmdoorlaatbaarheid, immuunsignalen en mogelijk een deel van de klachten. Maar het vakgebied probeert nog steeds oorzaak en gevolg van elkaar te scheiden.

Dat onderscheid is essentieel. Een bacterie kan lager zijn omdat zij bijdraagt aan ziekte, omdat ziekte voeding en activiteit verandert, of omdat beide processen elkaar versterken.

Ook bij Long Covid is het microbioom een actief onderzoeksveld. Sommige studies vonden lagere niveaus van gunstige bacteriën, waaronder F. prausnitzii, bij mensen met aanhoudende klachten. Er is zelfs een gerandomiseerde placebo-gecontroleerde studie van een synbioticum, SIM01, bij post-acute COVID. Daarbij werden verbeteringen in sommige symptomen gemeld. Maar dat was geen genezing voor iedereen, en ook geen verhaal van één enkele bacterie die werd hersteld.

De nuchtere conclusie is dus: het microbioom kan in de toekomst deel uitmaken van behandelstrategieën, maar dat is iets heel anders dan “de ontbrekende bacterie is hersteld en de meeste patiënten zijn genezen”.

Was de Facebookpost dus onjuist?

Op het centrale punt: ja, zeer waarschijnlijk.

Er is degelijk bewijs dat F. prausnitzii biologisch interessant is, vaak lager voorkomt bij ME/CVS, en plausibel relevant is voor ontsteking en darmfunctie. Maar het specifieke doorbraakverhaal uit de virale post komt niet overeen met het verifieerbare wetenschappelijke dossier.

Dat bewijst niet absoluut dat ergens nooit voorlopige gegevens hebben bestaan. Maar wanneer een post een grote instelling, een specifiek tijdschrift, een specifiek jaar en spectaculaire klinische resultaten noemt zonder terugvindbaar spoor in de wetenschappelijke literatuur, dan is scepsis gewoon noodzakelijk.

Was dit mogelijk door AI gemaakt?

Dat is mogelijk, en het patroon past daarbij.

De post mengt echte elementen met verzonnen conclusies:

een echte bacterie
een echt anti-inflammatoir onderzoeksveld
echte ME/CVS-microbioomstudies
een niet-teruggevonden studie
een verzonnen interventie
een niet-aangetoonde mate van klinisch succes

Zo zien veel AI-hallucinaties eruit: geen complete onzin, maar een overtuigende montage van waar en onwaar.

Of de tekst nu rechtstreeks door AI is geschreven, door een mens met AI-hulp, of door iemand die simpelweg slecht controleerde, het praktische besluit blijft hetzelfde: dit is geen betrouwbare wetenschappelijke bron.

Wat je vooral moet onthouden

Het darmmicrobioom kan een deel van de puzzel van ME/CVS en Long Covid zijn.

Faecalibacterium prausnitzii is een echte wetenschappelijke piste, geen verzinsel.

Maar een echte piste is nog geen bewezen behandeling.

Wanneer een post plots springt van “onderzoekers vonden een verband” naar “wetenschappers vonden de oorzaak en genazen de meeste patiënten”, dan moet je meteen vertragen en controleren.